Kamu kurumlarında işe alım süreçlerinde “bağımlılık yapıcı madde tarama testi” talebinin yaygınlaşması, memur adayları için yeni bir dönemin kapısını araladı. Son dönemde artan uyuşturucu operasyonlarının ardından birçok kurum ve özel şirket, işe girişte madde testi şartını devreye almaya başladı.
Özellikle riskli ve kritik görevlerde çalışan personel için uygulanan testler artık daha geniş bir alana yayılıyor. Enerji, lojistik, ağır sanayi, savunma, güvenlik ve sağlık gibi alanlarda test uygulaması standart hale gelirken, bazı kamu kurumlarının da bu kontrolleri işe alım kriterleri arasına aldığı belirtiliyor.
Günlük 20 Bin Test Yapılıyor
Laboratuvar kaynaklarına göre yalnızca İstanbul’da her gün 20 binden fazla işveren talepli madde tarama testi yapılıyor. Talepteki artışın son aylarda 6–7 katına çıktığı ifade ediliyor. Testler genellikle idrar, kan veya tükürük örneği üzerinden gerçekleştiriliyor. Ortalama ücret ise 2 bin 200 TL seviyesinde.
Artan taleple birlikte laboratuvarlar kurumsal paketler hazırlıyor, mobil numune ekipleri oluşturuyor ve toplu anlaşmalar yapıyor. Bu durum, madde testlerinin bireysel sağlık kontrolünden çıkarak kurumsal risk yönetiminin bir parçası haline geldiğini gösteriyor.
Kamu Kurumlarında Uygulama Yayılıyor
Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) işe alım kriterlerinde madde testini üst sıralara taşıyan kurumlar arasında gösteriliyor. Savunma ve havacılık alanında faaliyet gösteren ASELSAN, HAVELSAN, ROKETSAN ve TUSAŞ gibi kuruluşlarda da güvenlik gerekçesiyle denetimlerin sistematik şekilde uygulandığı belirtiliyor.
Uzmanlara göre bu alanlarda çalışan personelin dikkat seviyesi ve karar alma becerisi yalnızca kurum performansını değil, kamu güvenliğini de doğrudan etkiliyor. Bu nedenle kamuya personel alımında madde testinin daha yaygın hale gelebileceği değerlendiriliyor.
Yasal Çerçeve Ne Diyor?
Hukukçulara göre işverenin madde testi talep etmesi tamamen yasak değil. Ancak bunun işin niteliğiyle bağlantılı olması, adayın açık rızasının alınması ve sonuçların gizliliğinin korunması gerekiyor. Keyfi uygulamalar özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması açısından sorun oluşturabiliyor.
İş Kanunu’nun 25/II maddesi uyarınca işyerinde uyuşturucu kullanımı veya bulundurulması “ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık” kapsamında değerlendirilebiliyor ve bu durumda işverenin tazminatsız fesih hakkı doğabiliyor.
Kamuya atanmak isteyen adaylar için madde testinin zorunlu bir uygulama haline gelip gelmeyeceği ise önümüzdeki süreçte yapılacak düzenlemelerle netleşecek. Ancak görünen o ki, işe alımlarda yeni bir kriter artık güçlü şekilde gündemde.